شاخص قد

شاخص قد می‌تواند نشان‌دهندۀ وضعیت قبلی تغذیه و رشد کودک باشد. این شاخص کمک می‌کند کسانی که دچار کوتاهی قد ناشی از سوءتغذیۀ طولانی یا بیماری مکرر یا مشکلات غدد درون‌ریز هستند شناسایی شوند. قد نوزادان در بدو تولد بین 45 تا 55 سانتی‌متر و به طور متوسط 50 سانتی‌متر است و در 4 سالگی 2 برابر قد تولد می‎شود. رشد قدی تحت تاثیر عوامل ژنتیکی، محیطی و تغذیه می‌باشد. هر کودک برای حداکثر رشد قدی که می‌تواند با تغذیۀ خوب و شرایط آب و هوایی مناسب به آن برسد، قابلیت ژنتیکی ویژه‌ای دارد. لازم به ذکر است که هر کودکی ویژگی‌هایی منحصر به فرد رشدی دارد و ژن‌ها فقط یکی از عوامل موثر در این تفاوت‌ها محسوب می‌شوند و عوامل متعدد دیگری از جمله تفاوت در رسیدن به سن بلوغ می‌تواند باعث تفاوت واضح در میزان قد کودکان همسال شود؛ لذا قد فرزند خود را با سایر کودکان در بین بستگان یا همکلاسی‌های فرزند خود مقایسه نکنید.

سوءتغذیه در طی دوران رشد می‌تواند مانع رسیدن فرد به رشد قدی مطلوب گردد. سرعت رشد قد در سنین مختلف متفاوت است و چنانچه از حد مورد انتظار کمتر باشد، اختلال رشد قد مطرح می‌شود. کوتاهی قد با اندازه‌گیری این شاخص و مقایسۀ آن با منحنی‌های استاندارد مربوطه که بر اساس جنسیت متفاوت است تعیین می‌شود. بلندی قد به ندرت مشکل تلقی می‌شود، مگر در موارد بسیار نادر که مشکلاتی در غدد درون‌ریز وجود داشته باشد.

با توجه به این که سوءتغذیۀ طولانی مدت، علاوه بر رشد جسمی به رشد و تکامل مغزی نیز لطمه می‌زند و توانمندی ذهنی و جسمی افراد را کاهش می‌دهد، امروزه از شاخص رشد قدی به عنوان شاخص توسعۀ کشورها استفاده می‌کنند.

اگر کودک کمتر از 2 سال سن دارد، قدِ خوابیده و اگر بیشتر از 2 سال سن دارد و قادر به ایستادن است، قد ایستادۀ او اندازه گیری می‌شود (قد ایستاده حدود 0.7 سانتی‌متر کمتر از قد خوابیده است). قد کودک بعد از 2 سالگی می‌تواند مبنای تخمین قد او در بزرگسالی باشد.

کاملا طبیعی است که قد و وزن کودک شما جایگاه متفاوتی در منحنی‌های استاندارد رشد داشته باشند (یعنی فاصلۀ آن‌ها از منحنی میانگین متفاوت باشد)، ولی معمولا این تفاوت وجود ندارد. اگر تفاوت فاحشی وجود دارد، یعنی قد کودک نسبت به وزن او بیشتر از حد انتظار زیاد یا کم است، پزشک شاخص تودۀ بدنی (BMI) او را محاسبه کرده و مشخص خواهد شد که آیا کودک شما اضافه یا کمبود وزن دارد یا خیر. در صورت وجود این اختلالات شما می‌توانید در مورد رژیم غذایی کودک و سطح فعالیت فیزیکی او با پزشک مشورت کنید.

شايان ذكر است كه 1 بار اندازه‌گيری قد، تنها وضعيت همان لحظه را مشخص می‌كند و سير پيشرفت شاخص اندازه‌گيری شده را نشان نمی‌دهد. لذا مهم است که سیر رشد قدی کودکان را طی زمان و در مقاطع مختلف بر اساس منحنی‌های رشد مورد بررسی قرار داد.

منبع: 

راهنمای بررسی وضعیت تغذیه کودکان و نوجوانان به روش تن سنجی – وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.

سیستم بهداشت انگلستان (NHS)

 مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا (CDC)